Hvernig ákvarðanir eru teknar vegna lána sem tekin voru fyrir 1. maí 2026

Þó skilmálar sjóðfélagalána LV hafi tekið nokkrum orðalagsbreytingum í tímans rás, er þess þó almennt getið í þeim að vextir taki mið af vöxtum ákvörðuðum af Seðlabanka Íslands, ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa, áhættumati sjóðsins á hverjum tíma og kostnaði af umsýslu lánanna.

Rétt er að gera ítarlegri grein fyrir forsendum að baki ákvörðun vaxta sjóðfélagalána skv. skilmálum þeirra.   

Ákvörðun vaxta sjóðfélagalána byggir á fræðilegum grunni

Vaxtaákvarðanir byggja einkum á svonefndri vaxtabrú, aðferðafræði sem felst í því að reikna vaxtaálag ofan á áhættulausa vexti. Áhættulausir vextir eru metnir út frá vöxtum ákvörðuðum af Seðlabanka Íslands og ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa en vaxtaálag er þá miðað við hvern og einn áhættuþátt sjóðfélagalána.  

Verðlagning sjóðfélagalána er reiknuð samkvæmt aðferðafræði þar sem tekið er tillit til eftirfarandi þátta:

• Áhættulausir vextir á markaði.  Hér er horft til vaxta sem ákvarðaðir eru af Seðlabanka Íslands ásamt ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa á verðbréfamörkuðum. Saman mynda þessir vextir svokallað áhættulaust vaxtaróf fyrir mismunandi tímalengdir. Með þeim hætti má meta áhættulausa vexti til mismunandi líftíma byggt á vaxtakjörum Seðlabankans og á skuldabréfamarkaði á hverjum tíma. Þeir vextir sem samsvara líftíma hvers lánsforms fyrir sig eru svo nýttir sem áhættulausir vextir fyrir viðkomandi sjóðfélagalán. 
  Sem dæmi má nefna að sjóðfélagalán með fasta vexti í þrjú ár miðast við áhættulausa vexti með svipaðan líftíma, auk vaxtaálags. Jafnframt miðast lán með breytilega vexti, án fasts vaxtatímabils, við stystu áhættulausa vexti, auk vaxtaálags. 
• Vaxtaálag sértryggðra skuldabréfa. Hér er stuðst við álag sértryggðra skuldabréfa á ríkisskuldabréf með sama líftíma og fastvaxtatímabil viðkomandi  sjóðfélagalána. Sértryggð skuldabréf viðskiptabankanna eru tryggð með veði í dreifðum íbúðalánasöfnum þeirra og eru því að nokkru leyti með sambærilega eiginleika og sjóðfélagalán. Ávöxtunarkrafa sem fjárfestar gera til slíkra bréfa myndar því grunn fyrir verðlagningu sjóðfélagalána. 
  Fyrir lán á breytilegum vöxtum er miðað við stysta sértryggða álag sem lesa má út úr markaðinum eða stuðst við besta mat þar sem það á við.
• Skuldaraálag. Við ákvörðun vaxta sjóðfélagalána gerir sjóðurinn áhættumat þar sem er lagt mat á skuldaraálag sem endurspeglar þá auknu áhættu sem sjóðurinn tekur við lán til einstaklings umfram það að eiga sérstryggð skuldabréf. 
• Seljanleikaálag.  Hér er horft til þess hvort skuldabréf sé seljanlegt eins og á við um ríkisskuldabréf, eða hvort líklegt sé að gefa þurfi afslátt af verðinu við sölu eins og í tilviki illseljanlegra skuldabréfa. Sjóðfélagalán flokkast sem illseljanleg skuldabréf og endurspeglast það í vaxtaálagi.
• Umsýsluálag.  Hér er horft til þess kostnaðar sem hlýst af umsýslu sjóðfélagalána. Bæði kemur þar til rekstur lánadeildar auk aðkomu sérfræðinga sjóðsins hvort sem er frá eignastýringu, áhættustýringu, lögfræðisviði eða annarra sviða sjóðsins sem koma að rekstri sjóðfélagalána.
• Uppgreiðsluálag.  Hér er horft til þess að verðleggja þann valrétt lántaka að geta greitt upp lán án uppgreiðslugjalds.  Betra er fyrir lánveitanda að tryggja sér vexti til lengri tíma fremur en að  fá sjóðfélagalánið uppgreitt fyrr en skv. skilmálum þess og þurfa þá að endurfjárfesta í staðinn, mögulega á lakari kjörum. Rétturinn til uppgreiðslu er því verðlagður og endurspeglast í uppgreiðsluálagi. 

Saman mynda ofantaldir sex þættir grunn aðferðafræðarinnar sem notast er við þegar vaxtaákvarðanir sjóðfélagalána eru undirbúnar. Þeir þættir geta breyst eftir þróun verðbréfamarkaða hverju sinni. Hækki Seðlabanki Íslands vexti má almennt búast við því að ávöxtunarkrafa ríkisskuldabréfa hækki og að þá hækki vaxtakjör sjóðfélagalána. Það sama á við þegar Seðlabanki Íslands lækkar vexti, þá lækka að öllu jöfnu vaxtakjör á verðbréfamörkuðum og endurspeglast það í vaxtakjörum sjóðfélagalána. 

Vextir sjóðfélagalána taka þó ekki tafarlaust breytingum í takti við breytingar á markaði, þar sem sjóðurinn þarf nokkurt svigrúm til þess að meta sveiflur á markaði og bregðast við þeim með viðeigandi hætti. 

Upphafsvextir eru fastir til 5 ára (60 mánuði) og miðast við þá vexti sjóðfélagalána sem eru í boði á hverjum tíma.

Að loknu fyrsta fastvaxtatímabili taka við 5 ára fastvaxtatímabil í senn, út lánstímann, þar sem vextir eru miðaðir við Par – vexti Seðlabanka Íslands, auk fasts vaxtaálags sjóðsins, skv. nánari ákvæðum í skilmálum fasteignalána sjóðsins.  Vextir geta þó aldrei orðið lægri en tilgreint vaxtargólf sem kemur fram í skuldabréfi.

• Par-vextir Seðlabanka Íslands teljast viðmiðunarvextir í skilningi 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2916 um fasteignalán til neytenda.  Með Par-vöxtum Seðlabanka Íslands er átt við fasta lánstímavextir verðtryggðra ríkisskuldabréfa (FLVR), Par-vexti  sem Seðlabanki Íslands reiknar og birtir á heimasíðu sinni og sýna á hverjum viðskiptadegi hvaða vexti og ávöxtunarkröfu ný vaxtagreiðslubréf ríkissjóðs til þriggja, fimm og tíu ára (hér fimm ára) myndu bera ef þau væru gefin út þann daginn á pari, þ.e á verðinu 100.  

• Endurákvörðun vaxta: Endurákvörðun Par-vaxta fer þannig fram að að jafnaði 30 dögum fyrir lok hvers 60 mánaða vaxtatímabils, (endurákvörðunardagur), reiknar kröfuhafi meðaltal verðtryggðra fastra lánstímavaxta, Par-vaxta Seðlabanka Íslands, eins og þeir eru birtir á heimasíðu Seðlabanka Íslands fyrir fyrstu 10 (tíu) viðskiptadaga síðasta almanaksmánaðar  þar á undan, og mynda þeir Par-vextir, auk fasts vaxtaálags, fasta vexti næsta 60 mánaða vaxtatímabils. Endurákvarðaðir heildarvextir, það er Par-vextir og vaxtaálag, taka gildi á næsta gjalddaga eftir endurákvörðunardag, en þó aldrei fyrr en 30 daga tilkynningafrestur er liðinn.

• Hætti Seðlabanki Íslands að birta Par-vexti samkvæmt framangreindu, skulu þeir vextir sem koma í stað Par-vaxta Seðlabanka Íslands við endurákvörðun Par-vaxta, samkvæmt lögum, reglugerðum eða reglum, ákvörðun Seðlabanka Íslands eða öðrum stjórnsýslufyrirmælum, verða nýir viðmiðunarvextir fyrir lán þetta í stað Par-vaxta Seðlabanka Íslands. Ef engir vextir koma í stað Par-vaxta Seðlabanka Íslands mun kröfuhafi ákveða, á grundvelli sanngjarns mats, hvaða viðmiðunarvextir eða viðmiðunarvísitala, sem næst komast Par-vöxtum Seðlabanka Íslands, sem uppfyllir kröfu laga, komi í stað Par-vaxta Seðlabanka Íslands við endurákvörðun Par-vaxta og tilkynna lántaka það með 30 daga fyrirvara.  

Vextir eru fastir til þriggja ára (36 mánuði) og miðast við þá sjóðfélagavexti sem eru í boði á hverjum tíma.

Að loknu fastvaxtatímabili verða vextir breytilegir og samanstanda af breytilegum grunnvöxtum og föstu vaxtaálagi.  Breytilegir grunnvextir eru stýrivextir/megin vextir Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Vextir geta þó aldrei orðið lægri en tilgreint vaxtargólf sem kemur fram í skuldabréfi. 

• Stýrivextir teljast viðmiðunarvextir í skilningi 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2916 um fasteignalán til neytenda. Með stýrivöxtum er átt við þá vexti í viðskiptum Seðlabanka Íslands við lánastofnanir sem ráða mestu um framvindu skammtímavaxta á markaði á hverjum tíma, og sem Seðlabanki Íslands ákveður og birtir á hverjum tíma á grundvelli laga nr. 92/2019. Upplýsingar um um stýrivexti á hverjum tíma eru aðgengilegar á upplýsingaveitu Seðlabanka Íslands (nú sedlabanki.is). 
• Hætti Seðlabanki Íslands að ákveða og/eða birta stýrivexti skulu þeir viðmiðunarvextir sem koma í stað stýrivaxta, samkvæmt lögum, reglugerðum eða reglum, ákvörðun Seðlabanka Íslands eða öðrum stjórnsýslufyrirmælum, verða nýir viðmiðunarvextir fyrir lán þetta í stað stýrivaxta á tímabili breytilegra vaxta. Munu grunnvextir láns þessa þaðan í frá breytast til samræmis við breytingar á þeim nýju viðmiðunarvöxtum.  Ef engir viðmiðunarvextir koma í stað stýrivaxta mun kröfuhafi á grundvelli sanngjarns mats ákveða hvaða viðmiðunarvextir eða vísitala, sem uppfylla kröfu laga og sem næst komast þeim, komi í staðinn fyrir stýrivexti, og tilkynna skuldara það með 30 daga fyrirvara. Munu grunnvextir láns þessa þaðan í frá breytast til samræmis við breytingar á slíkum nýjum vöxtum.